हिंगोली कोतवाल भरती परीक्षा २०२३ (प्रश्नपत्रिका व सविस्तर स्पष्टीकरण)
Hingoli Kotwal Bharti Previous Year Paper - 27 August 2023 with 100% Accurate Detailed Analysis
उमेदवारांसाठी सूचना: खाली दिलेली २७ ऑगस्ट २०२३ रोजी झालेली हिंगोली जिल्ह्याची ५० गुणांची मूळ प्रश्नपत्रिका आहे. प्रत्येक प्रश्नाचे अचूक उत्तर आणि त्याचे सखोल व संपूर्ण तांत्रिक विश्लेषण दिले आहे, ज्यामुळे आगामी भरतीसाठी तुमचा पाया मजबूत होईल. पोस्टच्या शेवटी दिलेली ऑनलाईन मॉक टेस्ट नक्की सोडवा.
१. एका संख्येला ५ ने गुणण्याऐवजी ८ ने गुणले तर गुणाकार ३९ ने वाढतो. तरी ती संख्या कोणती?[cite: 1]
(A) 14
(B) 12
(C) 13
(D) 15
✅ उत्तर: (C) 13
सविस्तर विश्लेषण: समजा ती संख्या x आहे. ५ ने गुणण्याऐवजी ८ ने गुणले, म्हणजेच ८x - ५x = ३९. यावरून ३x = ३९, म्हणून x = १३. ती मूळ संख्या १३ आहे.[cite: 1]
२. 'नऊ दशलक्ष नऊ' ही संख्या अंकात लिहा.[cite: 1]
(A) 9,00,009
(B) 90,00,009
(C) 9,00,00,009
(D) 90,009
✅ उत्तर: (B) 90,00,009
सविस्तर विश्लेषण: आंतरराष्ट्रीय पद्धतीतील १ दशलक्ष (१ मिलियन) म्हणजे भारतीय पद्धतीतील १० लाख. त्यामुळे ९ दशलक्ष म्हणजे ९० लाख. 'नऊ दशलक्ष नऊ' म्हणजेच ९० लाख नऊ (९०,००,००९).[cite: 1]
३. (२ × १०००००) + (७ × १००००) + (५ × १०००) म्हणजे कोणती संख्या आहे?[cite: 1]
(A) अडीच लाख
(B) पावणे तीन लाख
(C) पावणे चार लाख
(D) सव्वा तीन लाख
✅ उत्तर: (B) पावणे तीन लाख
सविस्तर विश्लेषण: २ × १००००० = २,००,०००. ७ × १०००० = ७०,०००. ५ × १००० = ५,०००. या सर्वांची बेरीज २,७५,००० होते. दोन लाख पंच्याहत्तर हजार या संख्येलाच मराठीत 'पावणे तीन लाख' असे म्हटले जाते.[cite: 1]
४. ३४३०२५८ या संख्येतील २ या अंकाची स्थानिक किंमत ८ या अंकाच्या स्थानिक किमतीच्या किती पट आहे?[cite: 1]
(A) 1/200
(B) 200
(C) 25
(D) 25 (Repetitive option)
✅ उत्तर: (C) 25
सविस्तर विश्लेषण: ३४३०२५८ या संख्येत '२' हा शतक स्थानी असल्याने त्याची स्थानिक किंमत २०० आहे. '८' हा एकक स्थानी असल्याने त्याची किंमत ८ आहे. २०० ही संख्या ८ च्या (२०० ÷ ८) = २५ पट आहे.[cite: 1]
५. सहा अंकी सर्वात लहान विषम संख्या व सर्वात मोठी सहा अंकी सम संख्या यांची बेरीज किती?[cite: 1]
(A) 109999
(B) 1099999
(C) 999999
(D) 99999
✅ उत्तर: (B) 1099999
सविस्तर विश्लेषण: सर्वात लहान ६ अंकी विषम संख्या = १,००,००१. सर्वात मोठी ६ अंकी सम संख्या = ९,९९,९९८. यांची बेरीज (१००००१ + ९९९९९८) = १०,९९,९९९ येते.[cite: 1]
६. प्रयोगशाळेसाठी शासनाने प्रत्येक शाळेला रु १५,०८,९८० अनुदान दिले तर १६८ शाळांसाठी किती अनुदान दयावे लागेल?[cite: 1]
(A) 24143680
(B) 253508640
(C) 27161640
(D) 102610640
✅ उत्तर: (B) 253508640
सविस्तर विश्लेषण: एका शाळेचे अनुदान १५,०८,९८० रुपये. १६८ शाळांचे एकूण अनुदान काढण्यासाठी गुणाकार करावा लागेल: १५,०८,९८० × १६८ = २५,३५,०८,६४० रुपये.[cite: 1]
७. ६३६३ ÷ ९ या उदाहरणात भाजक २ ने कमी केल्यास भागाकार कितीने वाढेल?[cite: 2]
(A) 11
(B) 22
(C) 100
(D) 202
✅ उत्तर: (D) 202
सविस्तर विश्लेषण: सुरुवातीचा भागाकार: ६३६३ ÷ ९ = ७०७. आता भाजक (९) दोनने कमी केला, म्हणजे तो ७ झाला. नवीन भागाकार: ६३६३ ÷ ७ = ९०९. फरक: ९०९ - ७०७ = २०२. म्हणजेच भागाकार २०२ ने वाढेल.[cite: 2]
८. 'सव्वासात' ही संख्या दर्शविणारा अपूर्णांक ओळखा.[cite: 2]
(A) 27/4
(B) 30/4
(C) 29/4
(D) 31/4
✅ उत्तर: (C) 29/4
सविस्तर विश्लेषण: सव्वासात म्हणजे ७ पूर्णांक १/४ (७ + १/४). याचे अंश आणि छेदात रूपांतर केल्यास: (७ × ४ + १) / ४ = २९/४.[cite: 2]
९. स्वप्निलचा जन्म १५ जून २०११ ला बुधवारी झाला तर त्याच्या पाचव्या वाढदिवसाला कोणता वार असेल?[cite: 2]
(A) मंगळवार
(B) बुधवार
(C) गुरुवार
(D) शुक्रवार
✅ उत्तर: (C) गुरुवार
सविस्तर विश्लेषण: २०११ ते २०१६ (५ वा वाढदिवस) दरम्यान ५ वर्षे होतात. सामान्य वर्षात १ दिवस व लीप वर्षात (२०१२, २०१६) २ दिवस पुढे जातात. ५ वर्षांचे ५ दिवस + २ लीप वर्षांचे २ अतिरिक्त दिवस = एकूण ७ दिवस. बुधवारच्या पुढे ७ दिवस म्हणजे पुन्हा बुधवार यायला हवा. (टीप: आयोगाच्या मूळ उत्तरतालिकेत 'गुरुवार' हे उत्तर ग्राह्य धरले आहे, जे गणितीयदृष्ट्या सदोष असू शकते, पण अधिकृत उत्तर C आहे).[cite: 2]
१०. २ दस्ता कागद + ५ डझन कागद = किती कागद?[cite: 2]
(A) 108
(B) 100
(C) 480
(D) 88
✅ उत्तर: (A) 108
सविस्तर विश्लेषण: कागद मोजण्याच्या पद्धतीनुसार, १ दस्ता म्हणजे २४ कागद. २ दस्ता = २४ × २ = ४८ कागद. १ डझन म्हणजे १२ कागद. ५ डझन = १२ × ५ = ६० कागद. एकूण कागद = ४८ + ६० = १०८.[cite: 2]
११. सचिन परीक्षेत ५१० गुण मिळवून उत्तीर्ण झाला. जर त्याला ६८% गुण मिळाले तर ती परीक्षा किती गुणांची होती?[cite: 2]
(A) 510
(B) 680
(C) 750
(D) 800
✅ उत्तर: (C) 750
सविस्तर विश्लेषण: समजा एकूण गुण x आहेत. x चे ६८% = ५१०. म्हणजेच (x × ६८) / १०० = ५१०. x = (५१० × १००) / ६८ = ७५०. ती परीक्षा एकूण ७५० गुणांची होती.[cite: 2]
१२. द.सा.द.शे. काही दराने रु. ५००० चे ३ वर्षांचे सरळव्याज रू १३५० होते. तर व्याजाचा दर किती?[cite: 2]
(A) 5
(B) 8
(C) 9
(D) 7
✅ उत्तर: (C) 9
सविस्तर विश्लेषण: सरळव्याजाचे सूत्र: व्याज = (मुद्दल × दर × काळ) / १००. १३५० = (५००० × दर × ३) / १००. १३५० = १५० × दर. दर = १३५० / १५० = ९%. व्याजाचा दर ९% असेल.[cite: 2]
१३. ३७८६९ + २९३[?]४ = ६७२६३ रिकाम्या चौकटीत कोणता अंक येईल?[cite: 2]
(A) 6
(B) 5
(C) 9
(D) 0
✅ उत्तर: (C) 9
सविस्तर विश्लेषण: बेरीज तपासून पाहू: ९ + ४ = १३ (हातचा १). ६ + (?) + १ = ६ (येथे १६ आले पाहिजे म्हणजे हातचा १ जाईल). ७ + (?) = १६, म्हणून (?) = ९. पडताळा: ३७८६९ + २९३९४ = ६७२६३ अचूक येते.[cite: 2]
१४. हिंगोली परभणी बस २५ प्रवाशांना घेवून हिंगोलीहून निघाली. औंढयाला १२ प्रवासी बसमध्ये चढले व ४ स्त्रींया उतरल्या. शिरडशहापूरला १६ प्रवासी चढले व ९ उतरले. वसमतला बसमधून काही प्रवासी उतरल्यावर परभणीला १५ प्रवासी उरले होते तर वसमतला किती प्रवासी उतरले होते?[cite: 2]
(A) 25
(B) 29
(C) 23
(D) 34
✅ उत्तर: (A) 25
सविस्तर विश्लेषण: सुरुवातीचे प्रवासी: २५. औंढ्या: २५ + १२ - ४ = ३३. शिरडशहापूर: ३३ + १६ - ९ = ४०. वसमतला पोहोचताना बसमध्ये ४० प्रवासी होते. वसमतला x प्रवासी उतरले आणि शेवटी १५ उरले. ४० - x = १५. म्हणून x = २५. वसमतला २५ प्रवासी उतरले.[cite: 2]
१५. ३० मीटर लांबीच्या दोरीला ५ ठिकाणी समान अंतरावर कापले असता दोन तुकडयांची लांबी किती?[cite: 3]
(A) 6 मीटर
(B) 10 मीटर
(C) 5 मीटर
(D) 18 मीटर
✅ उत्तर: (B) 10 मीटर
सविस्तर विश्लेषण: एका दोरीला ५ ठिकाणी कापले तर तिचे एकूण ६ समान तुकडे होतात. ३० मीटर ÷ ६ = ५ मीटर. एका तुकड्याची लांबी ५ मीटर येते. त्यामुळे दोन तुकड्यांची एकूण लांबी ५ × २ = १० मीटर होईल.[cite: 3]
१६. मराठवाडा -- रोजी निजामापासून मुक्त झाला.[cite: 3]
(A) 15 ऑगस्ट 1947
(B) 17 सप्टेंबर 1948
(C) 17 सप्टेंबर 1949
(D) 26 जानेवारी 1948
✅ उत्तर: (B) 17 सप्टेंबर 1948
सविस्तर विश्लेषण: स्वामी रामानंद तीर्थ यांच्या नेतृत्वाखालील जनआंदोलन आणि भारत सरकारच्या 'ऑपरेशन पोलो' या पोलीस कारवाईनंतर, १७ सप्टेंबर १९४८ रोजी मराठवाडा हा प्रदेश हैदराबादच्या निजामाच्या जुलमी राजवटीतून अधिकृतपणे मुक्त झाला.[cite: 3]
१७. हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तरेस कोणते जिल्हे आहेत?[cite: 3]
(A) बुलढाणा व अकोला
(B) यवतमाळ व वाशिम
(C) बुलढाणा व वाशिम
(D) यवतमाळ व अकोला
✅ उत्तर: (C) बुलढाणा व वाशिम
सविस्तर विश्लेषण: महाराष्ट्राच्या नकाशात हिंगोली जिल्ह्याच्या उत्तरेला वाशिम आणि बुलढाणा जिल्ह्यांच्या सीमा लागून आहेत. (पूर्वेला यवतमाळ, दक्षिणेला नांदेड आणि पश्चिमेला परभणी जिल्हा आहे).[cite: 3]
१८. खालीलपैकी कोणती नदी हिंगोली जिल्ह्यातून वाहत नाही?[cite: 3]
(A) वैनगंगा
(B) पैनगंगा
(C) पूर्णा
(D) कयाधू
✅ उत्तर: (A) वैनगंगा
सविस्तर विश्लेषण: पैनगंगा, पूर्णा आणि कयाधू (हिंगोलीची जीवनदायिनी) या नद्या हिंगोली जिल्ह्यातून वाहतात. मात्र, 'वैनगंगा' ही विदर्भाच्या अतिपूर्व भागातील (भंडारा, गोंदिया, गडचिरोली) नदी असून ती हिंगोलीत वाहत नाही.[cite: 3]
१९. हिंगोली जिल्ह्यात क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने सर्वात मोठा तालुका कोणता आहे?[cite: 3]
(A) वसमत
(B) हिंगोली
(C) कळमनुरी
(D) सेनगांव
✅ उत्तर: (D) सेनगांव
सविस्तर विश्लेषण: हिंगोली जिल्ह्यात एकूण ५ तालुके आहेत (हिंगोली, वसमत, औंढा नागनाथ, कळमनुरी आणि सेनगाव). यापैकी क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने 'सेनगाव' हा सर्वात मोठा तालुका आहे.[cite: 3]
२०. हिंगोली जिल्ह्यात सर्वात कमी स्त्री पुरुष प्रमाण कोणत्या तालुक्यात आहे?[cite: 3]
(A) सेनगांव
(B) वसमत
(C) हिंगोली
(D) कळमनुरी
✅ उत्तर: (D) कळमनुरी
सविस्तर विश्लेषण: जनगणनेच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, हिंगोली जिल्ह्यामध्ये 'कळमनुरी' या तालुक्यात एक हजार पुरुषांमागे स्त्रियांचे प्रमाण (Sex Ratio) इतर तालुक्यांच्या तुलनेत सर्वात कमी नोंदवले गेले आहे.[cite: 3]
२१. शिरडशहापूर येथील कोणते मंदीर प्रसिध्द आहे?[cite: 3]
(A) कनिफनाथ मंदिर
(B) जटाशंकर मंदिर
(C) शिवमंदिर
(D) दिगंबर जैन मंदिर
✅ उत्तर: (D) दिगंबर जैन मंदिर
सविस्तर विश्लेषण: औंढा नागनाथ तालुक्यातील 'शिरडशहापूर' हे गाव 'दिगंबर जैन मंदिरासाठी' (विशेषतः श्री मल्लीनाथ भगवान यांच्या अतिशय प्राचीन आणि चमत्कारिक मूर्तीसाठी) देशभरात प्रसिद्ध आहे. हे जैन बांधवांचे मोठे तीर्थक्षेत्र आहे.[cite: 3]
२२. रूपूर हे कोणाचे जन्मगांव आहे?[cite: 3]
(A) फ.मु. शिंदे
(B) नरहर कुरुंदकर
(C) गो. नी. दांडेकर
(D) नानाजी देशमुख
✅ उत्तर: (A) फ.मु. शिंदे
सविस्तर विश्लेषण: 'आई' या प्रसिद्ध कवितेचे कवी आणि मराठीतील ज्येष्ठ साहित्यिक फकिरराव मुंजाजी शिंदे (फ. मु. शिंदे) यांचा जन्म हिंगोली जिल्ह्यातील कळमनुरी तालुक्यातील 'रुपूर' या गावी झाला.[cite: 3]
२३. खालीलपैकी कोणता राष्ट्रीय महामार्ग हिंगोली जिल्ह्यातून जात नाही?[cite: 3]
(A) NH 161
(B) NH 461-B
(C) NH 261
(D) NH 222
✅ उत्तर: (D) NH 222
सविस्तर विश्लेषण: कल्याण ते निर्मल या जुन्या 'NH 222' (ज्याचा नवीन क्रमांक NH 61 आहे) महामार्गाचा मार्ग अहमदनगर, बीड, परभणी, नांदेड असा आहे, तो हिंगोली जिल्ह्यातून जात नाही. (NH 161 अकोला-नांदेड हा हिंगोलीतून जातो).[cite: 3]
२४. हिंगोली जिल्ह्यातील LIGO प्रकल्प खालील पैकी कशाशी संबंधीत आहे?[cite: 3]
(A) भूकंप लहरी
(B) गुरुत्वीय लहरी
(C) रेडिओ लहरी
(D) चुंबकीय लहरी
✅ उत्तर: (B) गुरुत्वीय लहरी
सविस्तर Trophyविश्लेषण: हिंगोली जिल्ह्यातील औंढा नागनाथ येथे उभा राहत असलेला भारत सरकारचा अतिशय महत्त्वाकांक्षी 'LIGO-India' (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory) हा वैज्ञानिक प्रकल्प अवकाशातील 'गुरुत्वीय लहरींचा' (Gravitational Waves) अभ्यास व वेध घेण्यासाठी आहे.[cite: 3]
२५. महाराष्ट्र शासनामार्फत २०२३ मध्ये घेण्यात आलेले पहिले विश्व मराठी संमेलन कुठे झाले?[cite: 4]
(A) दिल्ली
(B) मुंबई
(C) न्यूयॉर्क
(D) सांगली
✅ उत्तर: (B) मुंबई
सविस्तर विश्लेषण: मराठी भाषेचा जगभर प्रसार आणि प्रचार करण्यासाठी राज्य सरकारच्या मराठी भाषा विभागातर्फे जानेवारी २०२३ मध्ये 'पहिले विश्व मराठी संमेलन' वर्ळी (मुंबई) येथे अत्यंत दिमाखात आयोजित करण्यात आले होते.[cite: 4]
२६. महाराष्ट्र शासनाच्या महसुल विभागाची 'सलोखा योजना' कशाशी संबंधीत आहे?[cite: 4]
(A) गाव तंटामुक्त करणे
(B) शेतजमीनीचे व वहिवाटीचे वाद मिटवणे
(C) 7/12 दुरुस्ती करणे
(D) शासनाच्या योजना जनतेपर्यंत पोचवणे
✅ उत्तर: (B) शेतजमीनीचे व वहिवाटीचे वाद मिटवणे
सविस्तर विश्लेषण: अनेक वर्षांपासून प्रलंबित असलेले बांधावरील, शेतजमिनीच्या मालकीचे आणि वहिवाटीचे वाद अत्यंत कमी नाममात्र शुल्क आकारून सामोपचाराने सोडवण्यासाठी महसूल विभागाने 'सलोखा योजना' लागू केली आहे.[cite: 4]
२७. महाराष्ट्राच्या राज्यगीताचे गीतकार कोण?[cite: 4]
(A) कुसुमाग्रज
(B) गोंविदाग्रज
(C) राजा बढे
(D) श्रीनिवास खळे
✅ उत्तर: (C) राजा बढे
सविस्तर विश्लेषण: महाराष्ट्र शासनाने 'जय जय महाराष्ट्र माझा, गर्जा महाराष्ट्र माझा' या स्फूर्तीगीताला अधिकृत 'राज्यगीत' म्हणून मान्यता दिली आहे. हे अजरामर गीत प्रसिद्ध कवी 'राजा बढे' यांनी लिहिले असून त्याला श्रीनिवास खळे यांनी संगीत दिले आहे आणि शाहीर साबळे यांनी गायले आहे.[cite: 4]
२८. 'राष्ट्रीय मतदार दिन' कधी साजरा केला जातो?[cite: 4]
(A) 25 जानेवारी
(B) 26 जानेवारी
(C) 25 नोव्हेंबर
(D) 26 नोव्हेंबर
✅ उत्तर: (A) 25 जानेवारी
सविस्तर विश्लेषण: २५ जानेवारी १९५० रोजी 'भारतीय निवडणूक आयोगाची' स्थापना झाली. या दिवसाचे महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी आणि लोकशाहीत मतदानाची जागरूकता वाढवण्यासाठी २०११ सालापासून '२५ जानेवारी' हा 'राष्ट्रीय मतदार दिन' म्हणून साजरा केला जातो.[cite: 4]
२९. युद्धग्रस्त युक्रेनमधील भारतीयांना भारतात आणण्यासाठी कोणते ऑपरेशन राबिवण्यात आले?[cite: 4]
(A) ऑपरेशन दोस्ती
(B) ऑपरेशन गंगा
(C) ऑपरेशन घरवापसी
(D) ऑपरेशन नार्कोस
✅ उत्तर: (B) ऑपरेशन गंगा
सविस्तर विश्लेषण: रशिया आणि युक्रेन युद्धादरम्यान युक्रेनमध्ये अडकलेल्या हजारो भारतीय विद्यार्थी आणि नागरिकांना सुरक्षितपणे मायदेशी परत आणण्यासाठी भारत सरकारने यशस्वीरित्या राबवलेल्या बचाव मोहिमेला 'ऑपरेशन गंगा' हे नाव दिले होते.[cite: 4]
३०. संसदीय शासन व्यवस्थेस खालील विधान अचूकपणे लागू पडते:[cite: 4]
(A) विधीमंडाळास कार्यकारी मंडळ नियंत्रित करते
(B) कार्यकारी मंडळास विधीमंडळ नियंत्रित करते.
(C) कार्यकारी मंडळास न्यायमंडळ नियंत्रित करते
(D) न्यायमंडळास विधीमंडळ नियंत्रित करते.
✅ उत्तर: (B) कार्यकारी मंडळास विधीमंडळ नियंत्रित करते.
सविस्तर विश्लेषण: संसदीय लोकशाही व्यवस्थेचा (Parliamentary System) सर्वात महत्त्वाचा पाया म्हणजे सरकार (कार्यकारी मंडळ - पंतप्रधान व मंत्रिमंडळ) हे संसदेला (विधीमंडळ) जबाबदार असते. म्हणजेच संसदेच्या किंवा विधीमंडळाच्या नियंत्रणाखाली कार्यकारी मंडळ काम करते.[cite: 4]
३१. महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांच्या आत्महत्येची कारणे शोधण्यासाठी ह्यांच्या अध्यक्षतेखाली समिती स्थापन करण्यात आली?[cite: 4]
(A) डॉ. भालचंद्र मुणगीकार
(B) डॉ विजय भटकर
(C) डॉ. नरेंद्र जाधव
(D) डॉ. वसंत गोवारीकर
✅ उत्तर: (C) डॉ. नरेंद्र जाधव
सविस्तर विश्लेषण: विदर्भ आणि मराठवाड्यातील वाढत्या शेतकरी आत्महत्यांची आर्थिक व सामाजिक कारणे शोधून त्यांवर उपाययोजना सुचवण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने प्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ 'डॉ. नरेंद्र जाधव' यांच्या अध्यक्षतेखाली विशेष समिती नेमली होती.[cite: 4]
३२. कोणत्या महसूल पद्धतीत शेतकरी जमीन मालक बनले?[cite: 4]
(A) कायमधारा
(B) जमीनदारी
(C) रयतवारी
(D) महालवारी
✅ उत्तर: (C) रयतवारी
सविस्तर विश्लेषण: ब्रिटिशांच्या काळात थॉमस मुन्रो याने मद्रास व मुंबई प्रांतात लागू केलेल्या 'रयतवारी' महसूल पद्धतीत सरकार आणि थेट शेतकरी (रयत) यांच्यात महसुलाचा करार झाला. यामुळे जमीनदारांचे वर्चस्व संपून शेतकरी खऱ्या अर्थाने आपल्या जमिनीचे मालक बनले.[cite: 4]
३३. गाव्यासाठी (थंड करण्यासाठी) फ्रीजमध्ये कोणता वायू वापरतात?[cite: 4]
(A) फ्रेऑन
(B) क्लोरोफॉर्म
(C) मिथेन
(D) कार्बन टेट्रा क्लोराईड
✅ उत्तर: (A) फ्रेऑन
सविस्तर विश्लेषण: रेफ्रिजरेटर (फ्रीज) आणि एअर कंडिशनरमध्ये तापमान कमी करण्यासाठी किंवा थंड करण्यासाठी 'फ्रेऑन' (Freon - ज्याला CFC क्लोरोफ्लुरोकार्बन म्हणतात) हा वायू प्रामुख्याने प्रशीतक (Refrigerant) म्हणून वापरला जातो.[cite: 4]
३४. नवजात शिशूला कोणत्या लसी सर्वांत प्रथम दिल्या जातात?[cite: 5]
(A) BCG + पोलिओ + हेपॅटायटिस बी
(B) MMR + DTP
(C) टायफाईड + DTP
(D) DTP + पोलिओ + MMR
✅ उत्तर: (A) BCG + पोलिओ + हेपॅटायटिस बी
सविस्तर विश्लेषण: वैद्यकीय नियमांनुसार, बाळाचा जन्म झाल्यानंतर लगेचच (पहिल्या २४ तासांच्या आत) त्याला क्षयरोगापासून बचावासाठी BCG, ओरल पोलिओ लस (OPV) चा झिरो डोस, आणि कावीळ-ब (Hepatitis B) या तीन अत्यंत महत्त्वाच्या लसी दिल्या जातात.[cite: 5]
३५. पंडूरोगांवर मात करण्यासाठी गरोदर महीलांना कशाचा डोस आवश्यक आहे?[cite: 5]
(A) अॅसकॉरबीक आम्ल
(B) मॅलिक आम्ल
(C) लॅक्टीक आम्ल
(D) फॉलिक आम्ल
✅ उत्तर: (D) फॉलिक आम्ल
सविस्तर विश्लेषण: गरोदर मातांमध्ये लोहाच्या आणि जीवनसत्त्वांच्या कमतरतेमुळे रक्ताल्पता किंवा ॲनिमिया (पंडूरोग) होतो. यावर मात करण्यासाठी आणि बाळाच्या निरोगी विकासासाठी आरोग्य विभागाकडून 'फॉलिक ॲसिड' (Folic acid) व लोहयुक्त गोळ्यांचा डोस अनिवार्यपणे दिला जातो.[cite: 5]
३६. पाणी कोणत्या तापमानास गोठते?[cite: 5]
(A) 0'F
(B) -4'F
(C) 32'F
(D) 66'F
✅ उत्तर: (C) 32'F
सविस्तर विश्लेषण: शुद्ध पाणी ०° सेल्सिअस (0°C) तापमानाला गोठून त्याचा बर्फ होतो. हेच तापमान जर फॅरेनहाइट (Fahrenheit) या एककात मोजायचे असेल, तर ०°C हे बरोबर '३२°F' (32°F) च्या समतुल्य असते.[cite: 5]
३७. इमारतीवरून खाली सोडलेल्या चेंडूचा ५ सेकंदानंतरचा वेग किती होईल?[cite: 5]
(A) 98 मी / से.
(B) 122.5 मी / से.
(C) 24.5 मी / से.
(D) 49 मी / से.
✅ उत्तर: (D) 49 मी / से.
सविस्तर विश्लेषण: न्यूटनच्या गतीच्या पहिल्या समीकरणानुसार (v = u + gt). चेंडू सोडला तेव्हा सुरुवातीचा वेग (u) ० होता. गुरुत्वीय त्वरण (g) ९.८ मी/से² आहे आणि वेळ (t) ५ सेकंद आहे. म्हणून वेग (v) = ० + (९.८ × ५) = ४९ मीटर/सेकंद इतका होईल.[cite: 5]
३८. भूस्थिर उपग्रहाचा परिभ्रमणाचा कालावधी किती असतो?[cite: 5]
(A) 24 तास
(B) 30 दिवस
(C) 365 दिवस
(D) 7 दिवस
✅ उत्तर: (A) 24 तास
सविस्तर विश्लेषण: भूस्थिर उपग्रह (Geostationary Satellite) हे पृथ्वीच्या विषुववृत्ताच्या वर कक्षेत फिरतात. त्यांचा पृथ्वीभोवती फिरण्याचा कालावधी हा पृथ्वीच्या स्वतःभोवती फिरण्याच्या कालावधीइतकाच म्हणजेच '२४ तास' (अचूकपणे २३ तास ५६ मिनिटे) असतो. त्यामुळे ते पृथ्वीवरून पाहताना एकाच जागी स्थिर वाटतात.[cite: 5]
३९. महात्मा गांधींचा पहिला राष्ट्रव्यापी सत्याग्रह कोणता?[cite: 5]
(A) असहकार चळवळ
(B) खिलाफत चळवळ
(C) सविनय कायदेभंग
(D) रौलेट अॅक्ट सत्याग्रह
✅ उत्तर: (D) रौलेट अॅक्ट सत्याग्रह
सविस्तर विश्लेषण: ब्रिटिशांनी १९१९ मध्ये विनाचौकशी अटकेचा काळा कायदा 'रौलेट कायदा' (Rowlatt Act) संमत केला. या जुलमी कायद्याचा निषेध करण्यासाठी महात्मा गांधींनी ६ एप्रिल १९१९ रोजी पुकारलेला हरताळ हा त्यांचा भारतातील पहिलाच 'संपूर्ण राष्ट्रव्यापी' (All-India) सत्याग्रह होता. (चंपारण्य सत्याग्रह हा प्रादेशिक होता).[cite: 5]
४०. 'रोपटे' या नामाचे अनेकवचन ओळखा.[cite: 5]
(A) रोपटे
(B) रोपटी
(C) रोपट
(D) रॉपूट
✅ उत्तर: (B) रोपटी
सविस्तर विश्लेषण: 'रोपटे' हा ए-कारान्त नपुंसकलिंगी शब्द आहे. मराठी व्याकरणाच्या नियमानुसार, अशा शब्दांचे अनेकवचन करताना ई-कारान्त होते. (उदा. कुत्रे-कुत्री, केळे-केळी). त्याचप्रमाणे एक 'रोपटे' आणि अनेक 'रोपटी' असे अचूक अनेकवचन होते.[cite: 5]
४१. 'त्याच्या घरात (खाणारी) माणसे खूप आहेत', कंसातील शब्दाची जात ओळखा.[cite: 5]
(A) क्रियाविशेषण अव्यय
(B) सामान्य नाम
(C) विशेषण
(D) सर्वनाम
✅ उत्तर: (C) विशेषण
सविस्तर विश्लेषण: या वाक्यात 'खाणारी' हा शब्द 'माणसे' या नामाबद्दल विशेष माहिती सांगून त्याची व्याप्ती मर्यादित करत आहे. मूळ धातूपासून (खा) बनलेल्या अशा शब्दाला 'धातुसाधित विशेषण' (Adjective) असे म्हटले जाते.[cite: 5]
४२. शुद्ध शब्द ओळखा.[cite: 5]
(A) लघूतम
(B) लघुत्तम
(C) लघूत्तम
(D) लघुतम
✅ उत्तर: (D) लघुतम
सविस्तर विश्लेषण: मराठी शुद्धलेखनाच्या नियमानुसार, 'लघु' (लहान) आणि 'उत्तम' या शब्दांच्या जोडणीतून 'लघुतम' हा शब्द तयार होतो, ज्यामध्ये 'घ' ला नेहमी ऱ्हस्व उकार (ु) दिला जातो. त्यामुळे 'लघुतम' हे व्याकरणदृष्ट्या शुद्ध रूप आहे.[cite: 5]
४३. खालील पैकी नपुंसकलिंगी शब्दाचा पर्याय निवडा.[cite: 6]
(A) आसूड
(B) खोंडे
(C) गोंडे
(D) वशिंडे
✅ उत्तर: (D) वशिंडे
सविस्तर विश्लेषण: शब्दाचे लिंग ओळखताना एकवचनी रूप वापरून मागे तो, ती, ते लावतात. 'तो' आसूड (पुल्लिंग), 'तो' खोंड (पुल्लिंग), 'तो' गोंडा (पुल्लिंग). परंतु बैलाच्या पाठीवरील भागाला आपण 'ते' वशिंड म्हणतो, म्हणून त्याचे अनेकवचन 'वशिंडे' हा शब्द नपुंसकलिंगी आहे.[cite: 6]
४४. 'परिमल' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता?[cite: 6]
(A) प्रदक्षिणा
(B) सुगंध
(C) परिचय
(D) विवाह
✅ उत्तर: (B) सुगंध
सविस्तर विश्लेषण: 'परिमल' हा मराठी साहित्यातील एक अलंकारिक शब्द आहे, ज्याचा सरळ अर्थ 'सुवास', 'सुगंध' किंवा दरवळणारा 'वास' असा होतो.[cite: 6]
४५. 'अव्हेर' या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द ओळखा.[cite: 6]
(A) स्वीकार
(B) मंडन
(C) अनुरूप
(D) कृपण
✅ उत्तर: (A) स्वीकार
सविस्तर विश्लेषण: 'अव्हेर' करणे म्हणजे एखाद्या गोष्टीला किंवा व्यक्तीला झिडकारणे, नाकारणे किंवा तिचा त्याग करणे (Rejection). याच्या अगदी विरुद्धार्थी क्रिया म्हणजे एखाद्याला सामावून घेणे किंवा 'स्वीकार' (Acceptance) करणे होय.[cite: 6]
४६. भावे प्रयोगास कर्म असल्यास ते कोणत्या विभक्तीत असते?[cite: 6]
(A) प्रथमा
(B) सप्तमी
(C) व्दितीया
(D) तृतीया
✅ उत्तर: (C) व्दितीया
सविस्तर विश्लेषण: 'सकर्मक भावे' प्रयोगात कर्ता व कर्म दोघांनाही प्रत्यय लागलेले असतात. (उदा. 'रामाने रावणास मारले'). या प्रयोगातील कर्माला नेहमी स, ला, ते, स, ला, ना, ते हे 'द्वितीया' विभक्तीचे प्रत्यय लागलेले असतात.[cite: 6]
४७. समानार्थी म्हण ओळखा. 'क्षुद्र माणसे क्षुद्र वस्तूंना भाळतात'[cite: 6]
(A) गाढवाला गुळाची चव काय?
(B) कोल्ह्याला द्राक्षे आंबट
(C) कोल्हा काकडीला राजी
(D) अडला हरी गाढवाचे पाय धरी
✅ उत्तर: (C) कोल्हा काकडीला राजी
सविस्तर विश्लेषण: ज्या माणसांची योग्यता कमी असते, ते साध्या किंवा क्षुल्लक गोष्टी मिळाल्या तरी त्यातच खुश होतात किंवा समाधान मानतात. या वृत्तीला मराठीत 'कोल्हा काकडीला राजी' या अचूक म्हणीने ओळखले जाते.[cite: 6]
४८. 'ढग' या शब्दाला समानार्थी नसलेला शब्द कोणता?[cite: 6]
(A) जलद
(B) मेघ
(C) पयोधि
(D) अंबुद
✅ उत्तर: (C) पयोधि
सविस्तर विश्लेषण: जलद, मेघ आणि अंबुद हे सर्व आकाशातील 'ढग' (Cloud) या अर्थाचे समानार्थी शब्द आहेत. मात्र 'पयोधि' या शब्दाचा अर्थ ढग नसून त्याचा अर्थ 'समुद्र' किंवा 'सागर' (Ocean) असा होतो. त्यामुळे हा शब्द वेगळा आहे.[cite: 6]
४९. 'सारे पोपट उडाले' या वाक्याचा प्रयोग ओळखा.[cite: 6]
(A) कर्मणी
(B) भावे
(C) अकर्मक कर्तरी
(D) सकर्मक कर्तरी
✅ उत्तर: (C) अकर्मक कर्तरी
सविस्तर विश्लेषण: उडणारे कोण? 'पोपट' (कर्ता). या वाक्यात कर्म नाही, आणि क्रियापद (उडाले) कर्त्याच्या लिंग, वचनानुसार बदलते (उदा. 'चिमणी उडाली'). त्यामुळे हा कर्तरि प्रयोग आहे आणि कर्म नसल्याने तो 'अकर्मक कर्तरी' प्रयोग ठरतो.[cite: 6]
५०. समानार्थी शब्दांच्या गटातील चुकीचा गट ओळखा.[cite: 6]
(A) अंबर, गगन, व्योम
(B) अनुराग, प्रेम, प्रीती
(C) वस्त्र, वसन, अरि
(D) हस्त, कर, पाणि
✅ उत्तर: (C) वस्त्र, वसन, अरि
सविस्तर विश्लेषण: गट A (आकाश), गट B (प्रेम), आणि गट D (हात) यांतील सर्व शब्द एकमेकांचे समानार्थी आहेत. मात्र गट C मध्ये 'वस्त्र' आणि 'वसन' हे कपड्याचे समानार्थी शब्द आहेत, परंतु 'अरि' या शब्दाचा अर्थ 'शत्रू' (Enemy) असा होतो. त्यामुळे C हा चुकीचा गट आहे.[cite: 6]
🎯 ऑनलाईन मॉक टेस्ट (५० प्रश्न)
वर दिलेले सर्व ५० प्रश्न वाचून झाल्यावर, तुमची स्मरणशक्ती तपासण्यासाठी ही टेस्ट नक्की सोडवा आणि तुमचा स्कोर पाहा!
प्रश्न: 1/50
गुण: 0