जालना कोतवाल भरती परीक्षा २०२३ (प्रश्नपत्रिका व सविस्तर स्पष्टीकरण)
Jalna Kotwal Bharti Previous Year Paper 2023 with 100% Accurate Detailed Analysis
उमेदवारांसाठी सूचना: खाली दिलेली जालना जिल्ह्याची ५० गुणांची मूळ प्रश्नपत्रिका आहे. प्रत्येक प्रश्नाचे अचूक उत्तर आणि त्याचे सखोल व संपूर्ण तांत्रिक विश्लेषण दिले आहे, ज्यामुळे आगामी भरतीसाठी तुमचा पाया मजबूत होईल. पोस्टच्या शेवटी दिलेली ऑनलाईन मॉक टेस्ट नक्की सोडवा.
१) भारतात साहित्य क्षेत्रात दिला जाणारा सर्वोच्च पुरस्कार कोणता?
(A) महाराष्ट्र भूषण
(B) ज्ञानपीठ
(C) बूकर
(D) साहित्य शिरोमणी
✅ उत्तर: (B) ज्ञानपीठ
सविस्तर विश्लेषण: 'ज्ञानपीठ पुरस्कार' हा भारतातील साहित्य क्षेत्रातील सर्वोच्च नागरी सन्मान आहे. १९६५ पासून हा पुरस्कार भारतीय संविधानाच्या आठव्या अनुसूचीतील २२ भाषा आणि इंग्रजी भाषेतील उत्कृष्ट साहित्यकृतीसाठी दिला जातो. पहिले विजेते जी. शंकर कुरुप हे होते. (मूळ प्रश्नपत्रिकेत स्पेलिंग 'जानपीठ' असे असले तरी योग्य शब्द 'ज्ञानपीठ' आहे).
२) www.nvsp.in हे संकेतस्थळ कशाशी संबंधित आहे?
(A) रोजगार कामाच्या
(B) मतदार नोंदणीशी
(C) जात प्रमाणपत्राशी
(D) संजय गांधी योजनेशी
✅ उत्तर: (B) मतदार नोंदणीशी
सविस्तर विश्लेषण: NVSP म्हणजे 'National Voter's Service Portal'. हे भारत निवडणूक आयोगाचे (Election Commission of India) अधिकृत ऑनलाईन संकेतस्थळ आहे. या पोर्टलवर नवीन मतदार नोंदणी करणे, मतदार यादीत नाव शोधणे, नावात/पत्त्यात दुरुस्ती करणे आणि ई-मतदार कार्ड (e-EPIC) डाउनलोड करणे या सुविधा मिळतात.
३) भारतीय हरितक्रांतीचे जनक म्हणून कोणास ओळखले जाते?
(A) व्हर्गीस कुरिअन
(B) डॉ. एम.एस. स्वामिनाथन
(C) लुई पाश्चर
(D) डॉ. अॅनी बेझंट
✅ उत्तर: (B) डॉ. एम.एस. स्वामिनाथन
सविस्तर विश्लेषण: १९६० च्या दशकात भारतात गव्हाच्या आणि तांदळाच्या उच्च उत्पादनक्षम जाती (HYV seeds) आणून अन्नधान्य उत्पादनात देशाला स्वावलंबी बनवण्याचे महान कार्य 'डॉ. एम. एस. स्वामिनाथन' यांनी केले, म्हणूनच त्यांना 'भारतीय हरितक्रांतीचे जनक' (Father of Green Revolution in India) म्हणतात. व्हर्गीस कुरियन हे 'धवल क्रांतीचे' (दुग्ध) जनक आहेत.
४) चांद्रयान-३ मोहिमेअंतर्गत चंद्रावर उतरणाऱ्या लँडर मॉड्युलचे नाव काय?
(A) प्रज्ञान
(B) विक्रम
(C) शक्ती
(D) सुकॉय
✅ उत्तर: (B) विक्रम
सविस्तर विश्लेषण: ISRO च्या ऐतिहासिक 'चांद्रयान-३' मोहिमेमध्ये चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर सॉफ्ट लँडिंग करणाऱ्या मुख्य लँडरचे नाव भारतीय अंतराळ कार्यक्रमाचे जनक डॉ. विक्रम साराभाई यांच्या स्मरणार्थ 'विक्रम' (Vikram) असे ठेवले होते. तर आतून बाहेर येऊन चंद्रावर फिरणाऱ्या छोट्या गाडीचे नाव 'प्रज्ञान' (रोव्हर) होते.
५) वेगळे पद ओळखा
(A) खो-खो
(B) क्रिकेट
(C) कबड्डी
(D) बुद्धिबळ
✅ उत्तर: (D) बुद्धिबळ
सविस्तर विश्लेषण: खो-खो, क्रिकेट आणि कबड्डी हे सर्व घराबाहेर मैदानावर खेळले जाणारे 'मैदानी खेळ' (Outdoor Games) आहेत आणि यासाठी मोठ्या संघाची गरज असते. याउलट 'बुद्धिबळ' (Chess) हा घरात बसून दोन व्यक्तींमध्ये खेळला जाणारा 'बैठा खेळ' (Indoor Game) आहे. त्यामुळे तो गटात बसत नाही.
६) छत्रपती संभाजीनगर महसुली विभागात किती जिल्ह्यांचा समावेश होतो?
(A) ४
(B) ६
(C) ८
(D) १०
✅ उत्तर: (C) ८
सविस्तर विश्लेषण: छत्रपती संभाजीनगर (पूर्वीचा औरंगाबाद) हा महाराष्ट्रातील क्षेत्रफळ आणि जिल्ह्यांच्या संख्येनुसार सर्वात मोठा प्रशासकीय व महसुली विभाग आहे. यात मराठवाड्यातील एकूण ८ जिल्ह्यांचा (छ. संभाजीनगर, जालना, बीड, परभणी, हिंगोली, नांदेड, लातूर आणि धाराशिव) समावेश होतो.
७) ऑस्कर पुरस्कार २०२३ मध्ये कोणत्या भारतीय लघुपटाला सर्वोत्कृष्ट लघुपटाचा पुरस्कार मिळाला?
(A) द एलिफंट व्हिस्परस
(B) आरआरआर
(C) देवी
(D) पहेली
✅ उत्तर: (A) द एलिफंट व्हिस्परस
सविस्तर विश्लेषण: ९५ व्या ऑस्कर (अकादमी) पुरस्कार २०२३ मध्ये 'सर्वोत्कृष्ट माहितीपट-लघुपट' (Best Documentary Short Film) या श्रेणीत कार्तिकी गोन्साल्विस दिग्दर्शित 'द एलिफंट व्हिस्पर्स' (The Elephant Whisperers) या भारतीय डॉक्युमेंटरीने ऑस्कर जिंकून इतिहास रचला. ('RRR' च्या 'नाटू नाटू' ला सर्वोत्कृष्ट मूळ गाण्याचा ऑस्कर मिळाला होता).
८) पृथ्वीचे परिवलन कोणत्या दिशेकडून कोणत्या दिशेकडे होते?
(A) पश्चिमेकडून पूर्वेकडे
(B) पूर्वेकडून पश्चिमेकडे
(C) वायव्येकडून ईशान्येकडे
(D) आग्नेयेकडून नैऋत्येकडे
✅ उत्तर: (A) पश्चिमेकडून पूर्वेकडे
सविस्तर विश्लेषण: पृथ्वी स्वतःच्या काल्पनिक अक्षाभोवती 'पश्चिमेकडून पूर्वेकडे' (West to East) फिरते, या क्रियेला परिवलन (Rotation) म्हणतात. पृथ्वीच्या या पश्चिमेकडून पूर्वेकडे फिरण्यामुळेच आपल्याला पृथ्वीवरून पाहताना सूर्य पूर्वेला उगवताना आणि पश्चिमेला मावळताना दिसतो.
९) महाराष्ट्र विधानसभेत किती सदस्य आहेत?
(A) ७८
(B) २९५
(C) २८८
(D) १७८
✅ उत्तर: (C) २८८
सविस्तर विश्लेषण: महाराष्ट्र राज्याच्या विधिमंडळाच्या कनिष्ठ सभागृहाला 'विधानसभा' म्हणतात. महाराष्ट्र विधानसभेची एकूण सदस्य संख्या '२८८' आहे. हे २८८ आमदार राज्यातील जनतेद्वारे थेट मतदान प्रक्रियेतून ५ वर्षांसाठी निवडून दिले जातात. (७८ ही विधान परिषदेची सदस्य संख्या आहे).
१०) भारताच्या सध्याच्या राष्ट्रपती कोण आहेत?
(A) मा. प्रणव मुखर्जी
(B) मा. रामनाथ कोविंद
(C) मा. द्रौपदी मुर्मू
(D) मा. शंकरनारायण
✅ उत्तर: (C) मा. द्रौपदी मुर्मू
सविस्तर विश्लेषण: २५ जुलै २०२२ रोजी 'द्रौपदी मुर्मू' यांनी भारताच्या १५ व्या राष्ट्रपती म्हणून पदभार स्वीकारला. त्या भारताच्या पहिल्या आदिवासी (संथाल समुदाय) महिला राष्ट्रपती असून, स्वातंत्र्यानंतर जन्मलेल्या त्या पहिल्याच राष्ट्रपती आहेत.
११) खालीलपैकी कोणते ठिकाण नगरपरिषदेचे ठिकाण नाही?
(A) अंबड
(B) घनसावंगी
(C) परतूर
(D) भोकरदन
✅ उत्तर: (B) घनसावंगी
सविस्तर विश्लेषण: जालना जिल्ह्यामध्ये जालना, अंबड, परतूर आणि भोकरदन या तालुक्यांच्या ठिकाणी 'नगरपरिषदा' (Municipal Councils) कार्यरत आहेत. मात्र, 'घनसावंगी' हे शहर लोकसंख्येच्या निकषानुसार नगरपरिषद नसून तेथे 'नगरपंचायत' आहे. त्यामुळे घनसावंगी हा वेगळा पर्याय आहे.
१२) महाराष्ट्रातील सर्वात नवीन जिल्हा कोणता?
(A) खरगर
(B) घिमूर
(C) रायगड
(D) पालघर
✅ उत्तर: (D) पालघर
सविस्तर विश्लेषण: १ ऑगस्ट २०१४ रोजी ठाणे जिल्ह्याचे विभाजन करून 'पालघर' या महाराष्ट्रातील ३६ व्या आणि सर्वात नवीन जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात आली. प्रशासकीय सोयीसाठी हा निर्णय तत्कालीन राज्य सरकारने घेतला होता.
१३) खालीलपैकी कोणता राजा मौर्य घराण्यातील नव्हता?
(A) चंद्रगुप्त
(B) अशोक
(C) बिंदुसार
(D) समुद्रगुप्त
✅ उत्तर: (D) समुद्रगुप्त
सविस्तर विश्लेषण: चंद्रगुप्त मौर्य (संस्थापक), त्याचा मुलगा बिंदुसार आणि बिंदुसारचा मुलगा सम्राट अशोक हे तिघेही प्राचीन 'मौर्य' साम्राज्याचे महान राजे होते. याउलट 'समुद्रगुप्त' हा इसवी सनाच्या चौथ्या शतकातील 'गुप्त घराण्याचा' (Gupta Dynasty) शक्तिशाली सम्राट होता (ज्याला भारताचा नेपोलियन म्हटले जाते).
१४) दुसरे महायुद्ध कोणत्या कालावधीत झाले?
(A) १९१४ ते १९१९
(B) १९६५ ते १९७२
(C) १९३९ ते १९४५
(D) १९०८ ते १९१८
✅ उत्तर: (C) १९३९ ते १९४५
सविस्तर विश्लेषण: १ सप्टेंबर १९३९ रोजी जर्मनीने पोलंडवर आक्रमण केल्याने 'दुसऱ्या महायुद्धाला' (WWII) सुरुवात झाली. पुढे जपानच्या हिरोशिमा व नागासाकीवर अणुबॉम्ब टाकल्यानंतर २ सप्टेंबर १९४५ रोजी हे विनाशकारी युद्ध संपले. (१९१४ ते १९१८ या काळात पहिले महायुद्ध झाले होते).
१५) कृष्णाजी विष्णू शिरवाडकर यांचे टोपणनाव काय आहे?
(A) गजानन
(B) गोविंदाग्रज
(C) वालकवी
(D) केशवसुत
✅ उत्तर: (C) वालकवी
सविस्तर विश्लेषण: (महत्त्वाची नोंद: मूळ प्रश्नपत्रिकेत ही मोठी चूक आहे. खऱ्या अर्थाने 'विष्णू वामन शिरवाडकर' यांना कुसुमाग्रज म्हणतात. तर 'त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे' यांना 'बालकवी' म्हणतात. प्रश्नपत्रिकेतील चुकीच्या पर्यायांनुसार उत्तर की मध्ये 'बालकवी' दिल्याने इथे C दिले आहे, परंतु विद्यार्थ्यांच्या माहितीसाठी हा प्रश्न तांत्रिकदृष्ट्या सदोष आहे.)
१६) पैठण येथील जायकवाडी धरणाच्या जलाशयाचे नाव काय आहे?
(A) इंदिरासागर
(B) नाथसागर
(C) गोविंदसागर
(D) गोसीखुर्द
✅ उत्तर: (B) नाथसागर
सविस्तर विश्लेषण: छत्रपती संभाजीनगर जवळील पैठण येथे गोदावरी नदीवर बांधण्यात आलेल्या आशिया खंडातील सर्वात मोठ्या मातीच्या 'जायकवाडी धरणाच्या' जलाशयाला संत एकनाथ महाराजांच्या स्मरणार्थ 'नाथसागर' असे नाव देण्यात आले आहे. (मागील उत्तरतालिकेत इंदिरासागर दिले होते जे चुकीचे आहे, इंदिरासागर मध्यप्रदेशात आहे).
१७) कोरोना आजाराचा विषाणू शरीराच्या कोणत्या अवयवावर आघात करतो?
(A) फुप्फुसे
(B) हृदय
(C) डोळे
(D) यकृत
✅ उत्तर: (A) फुप्फुसे
सविस्तर विश्लेषण: कोरोना (COVID-19) या आजाराचा SARS-CoV-2 विषाणू हा प्रामुख्याने मानवी श्वसनसंस्थेवर (Respiratory system) हल्ला करतो आणि रुग्णाच्या 'फुफ्फुसांमध्ये' (Lungs) गंभीर संसर्ग निर्माण करतो, ज्यामुळे श्वास घेण्यास प्रचंड त्रास होतो.
१८) भारताच्या सर्व संरक्षण दलांचे सरसेनापती कोण असतात?
(A) आर्मी जनरल
(B) केंद्रीय गृहमंत्री
(C) संरक्षण मंत्री
(D) राष्ट्रपती
✅ उत्तर: (D) राष्ट्रपती
सविस्तर विश्लेषण: भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ५३(२) नुसार, देशाच्या तिन्ही संरक्षण दलांचे (भूदल, नौदल, वायुदल) सर्वोच्च सरसेनापती (Supreme Commander of the Armed Forces) हे भारताचे 'राष्ट्रपती' (President) असतात. युद्ध घोषित करण्याचा वा थांबवण्याचा अंतिम अधिकार त्यांनाच असतो.
१९) स्वतंत्र भारताचे पहिले गृहमंत्री कोण होते?
(A) पं. जवाहरलाल नेहरू
(B) सरदार वल्लभभाई पटेल
(C) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
(D) सरोजिनी नायडू
✅ उत्तर: (B) सरदार वल्लभभाई पटेल
सविस्तर विश्लेषण: भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर देशाचे पहिले उपपंतप्रधान आणि पहिले गृहमंत्री म्हणून 'सरदार वल्लभभाई पटेल' यांनी जबाबदारी स्वीकारली. ५६२ पेक्षा जास्त विखुरलेल्या संस्थानांचे भारतात विलीनीकरण करण्याचे त्यांचे महान कार्य असल्यामुळे त्यांना 'भारताचे लोहपुरुष' म्हटले जाते.
२०) मराठवाडा मुक्तिसंग्राम दिवस कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
(A) १७ सप्टेंबर
(B) १ मे
(C) १५ ऑगस्ट
(D) २० ऑगस्ट
✅ उत्तर: (A) १७ सप्टेंबर
सविस्तर विश्लेषण: भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतरही मराठवाडा भाग हैदराबादच्या निजामाच्या जुलमी राजवटीत होता. स्वामी रामानंद तीर्थ यांच्या नेतृत्वाखालील लढ्यानंतर आणि 'ऑपरेशन पोलो' लष्करी कारवाईनंतर, १७ सप्टेंबर १९४८ रोजी मराठवाडा मुक्त झाला. म्हणूनच हा दिवस 'मराठवाडा मुक्तिसंग्राम दिन' म्हणून साजरा होतो.
२१) पृथ्वी सूर्याभोवती फिरते या क्रियेला काय म्हणतात?
(A) परिवलन
(B) परिभ्रमण
(C) मान्सून
(D) परिच
✅ उत्तर: (B) परिभ्रमण
सविस्तर विश्लेषण: पृथ्वी स्वतःभोवती फिरत असताना सूर्याभोवती लंबवर्तुळाकार कक्षेत प्रदक्षिणा घालते, या प्रक्रियेला 'परिभ्रमण' (Revolution) असे म्हणतात. पृथ्वीला सूर्याभोवती एक प्रदक्षिणा पूर्ण करण्यासाठी ३६५ दिवस आणि ६ तास (१ वर्ष) लागतात. यामुळे ऋतू बदलतात.
२२) महाराष्ट्रात नवे महसूली वर्ष केव्हा सुरू होते?
(A) १ जानेवारी
(B) १ एप्रिल
(C) १ जून
(D) १ ऑगस्ट
✅ उत्तर: (D) १ ऑगस्ट
सविस्तर विश्लेषण: शासनाच्या नियमानुसार, भारताचे आर्थिक वर्ष १ एप्रिलला सुरू होते; परंतु महाराष्ट्र शासनाचे नवीन 'महसुली वर्ष' (Revenue Year) हे '१ ऑगस्ट' रोजी सुरू होते. म्हणूनच १ ऑगस्ट हा दिवस संपूर्ण राज्यात 'महसूल दिन' म्हणून साजरा केला जातो. (मागील उत्तरतालिकेतील १ एप्रिल हे उत्तर चुकीचे आहे).
२३) महात्मा गांधी राष्ट्रीय रोजगार हमी योजनेअंतर्गत जिल्हा कार्यक्रम समन्वयक कोण असतात?
(A) जिल्हाधिकारी
(B) मुख्य कार्यकारी अधिकारी
(C) आयुक्त
(D) तहसीलदार
✅ उत्तर: (A) जिल्हाधिकारी
सविस्तर विश्लेषण: महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायद्यानुसार (MGNREGA), जिल्हा स्तरावर या संपूर्ण योजनेची अंमलबजावणी करणे आणि देखरेख ठेवण्यासाठी 'जिल्हाधिकारी' (District Collector) यांची 'जिल्हा कार्यक्रम समन्वयक' (DPC) म्हणून नियुक्ती केलेली असते. (मागील उत्तरतालिकेतील CEO उत्तर चुकीचे आहे).
२४) ‘हर्षचरितम्’ या ग्रंथाचे लेखक कोण?
(A) कालिदास
(B) महर्षी व्यास
(C) भास
(D) बाणभट्ट
✅ उत्तर: (D) बाणभट्ट
सविस्तर विश्लेषण: 'हर्षचरितम्' (हर्षाचे जीवनचरित्र) हा प्राचीन भारतातील एक प्रसिद्ध संस्कृत ग्रंथ आहे. सम्राट हर्षवर्धन याच्या दरबारातील महान राजकवी 'बाणभट्ट' (Banabhatta) यांनी सातव्या शतकात या ग्रंथाची रचना केली. यात तत्कालीन सामाजिक व राजकीय स्थितीचे वर्णन आहे.
२५) जिल्हा नियोजन समितीचे अध्यक्ष कोण असतात?
(A) जिल्हाधिकारी
(B) पालकमंत्री
(C) जिल्हा परिषद अध्यक्ष
(D) मुख्य कार्यकारी अधिकारी
✅ उत्तर: (B) पालकमंत्री
सविस्तर विश्लेषण: संविधानाच्या ७४ व्या घटनादुरुस्तीनुसार स्थापन झालेल्या 'जिल्हा नियोजन समितीचे' (DPC) पदसिद्ध अध्यक्ष हे राज्य शासनाने नियुक्त केलेले त्या जिल्ह्याचे 'पालकमंत्री' (Guardian Minister) असतात. तर जिल्हाधिकारी हे या समितीचे सदस्य सचिव असतात.
२६) जालना जिल्ह्यास खालीलपैकी कोणत्या जिल्ह्याच्या सीमा लागून नाहीत?
(A) बुलढाणा
(B) परभणी
(C) धाराशीव
(D) बीड
✅ उत्तर: (C) धाराशीव
सविस्तर विश्लेषण: जालना जिल्ह्याच्या सीमा उत्तरेला जळगाव आणि बुलढाणा, पूर्वेला परभणी आणि हिंगोली, दक्षिणेला बीड, आणि पश्चिमेला छत्रपती संभाजीनगर या जिल्ह्यांना स्पर्श करतात. मात्र 'धाराशिव' (उस्मानाबाद) जिल्ह्याची सीमा जालन्याला कुठेही लागत नाही. (जुनी आन्सर की चुकीची होती).
२७) सत्यशोधक समाजाची स्थापना कोणी केली?
(A) महात्मा गांधी
(B) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
(C) महात्मा फुले
(D) वालकवी
✅ उत्तर: (C) महात्मा फुले
सविस्तर विश्लेषण: सर्वसामान्यांना आणि बहुजनांना पुरोहितशाहीच्या गुलामगिरीतून मुक्त करण्यासाठी आणि शिक्षणाचा प्रसार करण्यासाठी महात्मा जोतीराव फुले यांनी २४ सप्टेंबर १८७३ रोजी पुण्यात 'सत्यशोधक समाजाची' ऐतिहासिक स्थापना केली. "सर्वसाक्षी जगत्पती, त्याला नकोच मध्यस्ती" हे या समाजाचे ब्रीदवाक्य होते.
२८) १ ब्रास म्हणजे किती घनमीटर?
(A) २.८३१
(B) १.४४
(C) १००
(D) १०
✅ उत्तर: (A) २.८३१
सविस्तर विश्लेषण: बांधकाम आणि महसूल विभागात वाळू, खडी, लाकूड मोजण्यासाठी 'ब्रास' हे परिमाण वापरले जाते. १ ब्रास म्हणजे १०० घनफूट (Cubic feet). १ मीटर म्हणजे ३.२८ फूट. याचे गणितात रूपांतर केल्यास १०० घनफूट म्हणजेच सुमारे '२.८३१ घनमीटर' (Cubic Meter) होते.
२९) जालना शहर कोणत्या नदीच्या तीरावर वसले आहे?
(A) गोदावरी
(B) कुंडलिका
(C) गलहाटी
(D) वैनगंगा
✅ उत्तर: (B) कुंडलिका
सविस्तर विश्लेषण: मराठवाड्याची व्यावसायिक राजधानी म्हणून ओळखले जाणारे 'जालना' शहर हे 'कुंडलिका' नदीच्या काठावर वसलेले आहे. कुंडलिका ही पुढे जाऊन गोदावरी नदीला मिळते. (गलहाटी नदी जालन्यातूनच वाहते पण शहर कुंडलीकेच्या काठी आहे).
३०) खालीलपैकी कोणत्या तालुक्याचे ठिकाण खेळणा व पूर्णा नदीच्या संगमावर वसले आहे?
(A) जालना
(B) अंबड
(C) जाफाबाद
(D) परतूर
✅ उत्तर: (C) जाफाबाद
सविस्तर विश्लेषण: जालना जिल्ह्यातील 'जाफ्राबाद' (जाफाबाद) हा तालुका पूर्णा आणि खेळणा या दोन नद्यांच्या विलोभनीय संगमावर वसलेला आहे. हा परिसर सुपीक असून शेतीसाठी या नद्यांचे पाणी अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.
३१) अंबड येथील खंडोबा मंदिराची स्थापना कोणी केली?
(A) निजामशाह
(B) औरंगजेब
(C) वाकाटक
(D) अहिल्याबाई होळकर
✅ उत्तर: (D) अहिल्याबाई होळकर
सविस्तर विश्लेषण: जालना जिल्ह्यातील अंबड येथील 'मत्स्योदरी देवी' मंदिर आणि 'श्री खंडोबा' मंदिर अत्यंत प्राचीन व प्रसिद्ध आहेत. या भव्य खंडोबा मंदिराचा जीर्णोद्धार व स्थापना पुण्यश्लोक 'अहिल्याबाई होळकर' यांनी केल्याची नोंद इतिहासात आढळते.
३२) जालना जिल्ह्यात किती विधानसभा मतदारसंघ आहेत?
(A) ३
(B) ४
(C) ५
(D) २
✅ उत्तर: (C) ५
सविस्तर विश्लेषण: जालना जिल्ह्यात विधानसभेचे एकूण ५ मतदारसंघ (MLA Seats) आहेत. ते म्हणजे: १) जालना, २) बदनापूर (SC), ३) भोकरदन, ४) परतूर आणि ५) घनसावंगी. (मागील उत्तरतालिकेत ४ हे उत्तर चुकीचे दिले होते).
३३) निखीलच्या तीन आत्या आहेत, तर त्याच्या वडिलांच्या भावाला किती बहिणी (भाची हा शब्द येथे प्रश्नात संभ्रमित करणारा आहे) आहेत?
(A) १
(B) ४
(C) २
(D) ३
✅ उत्तर: (D) ३
सविस्तर विश्लेषण: हा नातेसंबंधावरील (Blood Relation) गोंधळात टाकणारा प्रश्न आहे. निखीलच्या तीन 'आत्या' आहेत, म्हणजेच निखीलच्या वडिलांना ३ 'बहिणी' आहेत. वडिलांचा भाऊ म्हणजे निखीलचे काका. काकाला सुद्धा त्याच '३ बहिणी' असणार. (प्रश्नात 'भाची' ऐवजी 'बहिणी' असा शब्दप्रयोग असायला हवा होता, तरीही उत्तर ३ हेच येते).
३४) जालना जिल्ह्यात एकूण किती महसुली उपविभाग आहेत?
(A) ३
(B) ४
(C) ५
(D) ६
✅ उत्तर: (B) ४
सविस्तर विश्लेषण: जालना जिल्ह्याच्या अधिकृत शासकीय संकेतस्थळानुसार, प्रशासकीय सोयीसाठी जिल्ह्याचे ४ महसुली उपविभाग (Sub-Divisions) करण्यात आले आहेत. ते म्हणजे: १) जालना, २) अंबड, ३) भोकरदन आणि ४) परतूर. (मागील उत्तरात ३ दिले होते जे जुने वा चुकीचे आहे).
३५) जालना जिल्ह्याच्या निर्मितीवेळी खालीलपैकी कोणत्या तालुक्याचे अस्तित्व नव्हते?
(A) मंठा
(B) भोकरदन
(C) परतूर
(D) अंबड
✅ उत्तर: (A) मंठा
सविस्तर विश्लेषण: १ मे १९८१ रोजी जालना जिल्हा अस्तित्वात आला, तेव्हा औरंगाबादमधील जालना, अंबड, भोकरदन, जाफ्राबाद आणि परभणी जिल्ह्यातील 'परतूर' असे ५ तालुके मिळून जिल्हा बनला. 'मंठा', घनसावंगी आणि बदनापूर हे तालुके नंतर (१९९९ मध्ये) नव्याने निर्माण करण्यात आले. त्यामुळे सुरुवातीला 'मंठा' नव्हता.
३६) वेगळा पर्याय निवडा.
(A) परीघ
(B) व्यास
(C) जीवा
(D) स्टी
✅ उत्तर: (D) स्टी
सविस्तर विश्लेषण: भूमितीशास्त्रानुसार 'परीघ' (Circumference), 'व्यास' (Diameter), आणि 'जीवा' (Chord) या सर्व वर्तुळाशी (Circle) संबंधित महत्त्वाच्या संज्ञा आहेत. मात्र 'स्टी' असा कोणताही गणिताचा शब्द नाही (कदाचित मूळ पेपरमध्ये त्रिज्या ऐवजी टायपिंग मिस्टेक असावी). त्यामुळे हा पर्याय वेगळा आहे.
३७) महाराष्ट्राचे पहिले राज्यपाल कोण होते?
(A) श्री रमेशसिंग बैस
(B) श्रीप्रकाश
(C) सरोजिनी नायडू
(D) किरण बेदी
✅ उत्तर: (B) श्रीप्रकाश
सविस्तर विश्लेषण: १ मे १९६० रोजी स्वतंत्र महाराष्ट्र राज्याची स्थापना झाली, तेव्हा राज्याचे पहिले राज्यपाल (First Governor of Maharashtra) म्हणून 'श्रीप्रकाश' (Sri Prakasa) यांनी शपथ घेतली होती. (सरोजिनी नायडू या भारताच्या कोणत्याही राज्याच्या पहिल्या महिला राज्यपाल होत्या - उत्तर प्रदेश, पण त्या महाराष्ट्राच्या नव्हत्या. जुनी आन्सर की पूर्णपणे चुकीची होती).
३८) भारतरत्न मिळविणारे पहिले महाराष्ट्रीयन व्यक्तीमत्व कोण होते?
(A) वि.स. खांडेकर
(B) लता मंगेशकर
(C) धोंडो केशव कर्वे
(D) सचिन तेंडुलकर
✅ उत्तर: (C) धोंडो केशव कर्वे
सविस्तर विश्लेषण: स्त्री-शिक्षण आणि विधवा पुनर्विवाहासाठी आपले संपूर्ण आयुष्य वेचणारे महान समाजसुधारक 'महर्षी धोंडो केशव कर्वे' यांना त्यांच्या १०० व्या वाढदिवसानिमित्त १९५८ साली देशाचा सर्वोच्च नागरी सन्मान 'भारतरत्न' प्रदान करण्यात आला. ते महाराष्ट्रातील पहिले भारतरत्न मानकरी आहेत.
३९) महाराष्ट्रात या ठिकाणी सुपारी संशोधन केंद्र आहे.
(A) श्रीवर्धन
(B) परभणी
(C) जालना
(D) सांगली
✅ उत्तर: (A) श्रीवर्धन
सविस्तर विश्लेषण: सुपारी (Arecanut) हे कोकणातील एक प्रमुख पीक आहे. दर्जेदार सुपारीच्या उत्पादनावर संशोधन करण्यासाठी रायगड जिल्ह्यातील 'श्रीवर्धन' येथे 'सुपारी संशोधन केंद्र' स्थापन करण्यात आले आहे. (परभणीमध्ये वसंतराव नाईक कृषी विद्यापीठ आहे, सुपारी केंद्र नाही. जुने उत्तर चुकीचे होते).
४०) आंतरराष्ट्रीय योग दिवस कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो?
(A) २१ मार्च
(B) २१ जून
(C) २१ जुलै
(D) २१ डिसेंबर
✅ उत्तर: (B) २१ जून
सविस्तर विश्लेषण: भारताच्या प्रस्तावावरून संयुक्त राष्ट्रांनी (UN) २०१५ सालापासून दरवर्षी '२१ जून' हा दिवस 'आंतरराष्ट्रीय योग दिवस' (International Day of Yoga) म्हणून साजरा करण्यास सुरुवात केली. २१ जून हा उत्तर गोलार्धातील वर्षातील सर्वात मोठा दिवस असतो.
४१) नीरज चोप्रा कोणत्या खेळाशी संबंधित आहेत?
(A) नेमबाजी
(B) कुस्ती
(C) कबड्डी
(D) भालाफेक
✅ उत्तर: (D) भालाफेक
सविस्तर विश्लेषण: भारताचा गोल्डन बॉय 'नीरज चोप्रा' (Neeraj Chopra) हा ट्रॅक अँड फील्ड ॲथलेटिक्समधील 'भालाफेक' (Javelin Throw) या खेळाशी संबंधित आहे. त्याने २०२० टोकियो ऑलिम्पिकमध्ये सुवर्णपदक जिंकून भारताला ॲथलेटिक्समधील पहिले ऐतिहासिक ऑलिम्पिक सुवर्ण मिळवून दिले.
४२) पुढील संख्या ओळखा: ३ ६ ९ —
(A) १०
(B) १२
(C) १४
(D) ५
✅ उत्तर: (B) १२
सविस्तर विश्लेषण: ही अत्यंत सोपी अंकमालिका आहे जी ३ च्या पाढ्यावर किंवा ३ च्या फरकावर आधारित आहे. ३ + ३ = ६, ६ + ३ = ९. त्याचप्रमाणे पुढील पद ९ + ३ = १२ हे येईल.
४३) अश्वशक्ती (Horse Power) हे कशाचे एकक आहे?
(A) ऊर्जा
(B) दाब
(C) उष्णता
(D) शक्ती
✅ उत्तर: (D) शक्ती
सविस्तर विश्लेषण: विज्ञानाच्या परिभाषेत, इंजिन किंवा मोटरची काम करण्याची 'शक्ती' (Power) मोजण्यासाठी 'अश्वशक्ती' (Horse Power - HP) हे एकक वापरले जाते. १ अश्वशक्ती (1 HP) बरोबर ७४६ वॅट (Watt) एवढी शक्ती असते.
४४) १ मीटर म्हणजे किती सेंटीमीटर?
(A) १०
(B) १००
(C) १०००
(D) ०.१
✅ उत्तर: (B) १००
सविस्तर विश्लेषण: लांबी आणि अंतर मोजण्याच्या आंतरराष्ट्रीय एकक (SI Unit) प्रणालीनुसार, '१ मीटर' हे अंतर बरोबर '१०० सेंटीमीटर' (cm) इतके असते. (आणि १००० मीटर म्हणजे १ किलोमीटर होते).
४५) ३५, ४२, —, ५६
(A) ४८
(B) ४९
(C) ५५
(D) ३६
✅ उत्तर: (B) ४९
सविस्तर विश्लेषण: ही संख्यामालिका ७ च्या पाढ्यातील आहे किंवा प्रत्येक संख्येत ७ मिळवले आहेत. (७ × ५ = ३५), (७ × ६ = ४२). यानंतर (७ × ७ = ४९) ही संख्या येईल. आणि पुढे (७ × ८ = ५६) दिलेली आहे. त्यामुळे ४९ हे उत्तर अचूक आहे.
४६) बोडअळी रोग कशाशी संबंधित आहे?
(A) आंबा
(B) कापूस
(C) भात
(D) डाळिंब
✅ उत्तर: (B) कापूस
सविस्तर विश्लेषण: 'बोंडअळी' (Pink Bollworm) ही कीड 'कापूस' (Cotton) या नगदी पिकासाठी अत्यंत विनाशकारी मानली जाते. ही अळी कापसाच्या बोंडात शिरून कापूस खराब करते. महाराष्ट्रातील कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांना याचा मोठा फटका बसतो. (मागील माहितीत भात दिले होते, जे पूर्णपणे चुकीचे आहे).
४७) ‘माझी जन्मठेप’ या पुस्तकाचे लेखक कोण आहेत?
(A) वि.दा. सावरकर
(B) भगतसिंग
(C) चंद्रशेखर आझाद
(D) लोकमान्य टिळक
✅ उत्तर: (A) वि.दा. सावरकर
सविस्तर विश्लेषण: अंदमानच्या 'सेल्युलर जेल'मधील काळ्या पाण्याची अमानुष आणि भयंकर शिक्षा भोगत असताना आलेले भीषण अनुभव 'स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर' यांनी 'माझी जन्मठेप' या अजरामर आत्मचरित्रात्मक पुस्तकातून मांडले आहेत. (जुने उत्तर चंद्रशेखर आझाद चुकीचे होते).
४८) ४ मी व ८ मी बाजू असणाऱ्या आयताचे क्षेत्रफळ किती?
(A) १२ चौ.मी
(B) ४ चौ.मी
(C) ८ चौ.मी
(D) ३२ चौ.मी
✅ उत्तर: (D) ३२ चौ.मी
सविस्तर विश्लेषण: गणिताच्या सूत्रानुसार, आयताचे क्षेत्रफळ = लांबी × रुंदी. येथे लांबी ८ मीटर आणि रुंदी ४ मीटर दिली आहे. त्यामुळे क्षेत्रफळ = ८ × ४ = ३२ चौरस मीटर (Sq.m.) येईल.
४९) निरोगी माणसाच्या शरीराचे तापमान किती असते?
(A) ३२ अंश सेल्सिअस
(B) ३६ अंश सेल्सिअस
(C) ३७ अंश सेल्सिअस
(D) ४० अंश सेल्सिअस
✅ उत्तर: (C) ३७ अंश सेल्सिअस
सविस्तर विश्लेषण: वैद्यकीय शास्त्रानुसार, एका सामान्य आणि निरोगी व्यक्तीच्या शरीराचे तापमान (Normal Body Temperature) हे सरासरी '३७° सेल्सिअस' (किंवा फॅरेनहाइटमध्ये ९८.६° F) इतके असते. हे तापमान शरीरातील अंतर्गत क्रियांमुळे नियंत्रित ठेवले जाते.
५०) जायकवाडी धरणाला किती दरवाजे आहेत?
(A) २५
(B) ३३
(C) २७
(D) ३५
✅ उत्तर: (C) २७
सविस्तर विश्लेषण: पैठण (छत्रपती संभाजीनगर) जवळील गोदावरी नदीवर बांधलेल्या भव्य 'जायकवाडी धरणाला' पाण्याचा विसर्ग करण्यासाठी एकूण '२७' मोठे दरवाजे (Gates) आहेत. अतिवृष्टीच्या काळात हे दरवाजे उघडून गोदावरी पात्रात पाणी सोडले जाते.
🎯 ऑनलाईन मॉक टेस्ट (५० प्रश्न)
वर दिलेले सर्व ५० प्रश्न वाचून झाल्यावर, तुमची स्मरणशक्ती तपासण्यासाठी ही टेस्ट नक्की सोडवा आणि तुमचा स्कोर पाहा!
प्रश्न: 1/50
गुण: 0